Olympos Antik Kenti: Ağustos Öğlesinde Bir Yürüyüş

Olympos Antik Kenti, Antalya'nın Kumluca ilçesinde, dağların denize indiği dar bir vadinin içinde kurulmuş eski bir liman kenti. Kalıntılar çam ormanının, bir çay yatağının ve kumsalın arasına dağılmış durumda; yani burada bir müzeyi değil, doğanın içine gömülmüş bir şehri geziyorsunuz. Ben 19 Ağustos'ta, tam öğle saatinde oradaydım ve yaklaşık bir saatte ana güzergâhı yürüdüm.

Girişte sizi bilgilendirme tabelaları karşılıyor: kentin adı, kurallar ve bölgede yaşayan canlıları tanıtan bir pano. Etraf daha ilk adımda çam ormanı ve kayalık tepelerle çevrili.

Girişteki tabelalar. Arkadaki ormanlık tepeler gezi boyunca hep yanınızda olacak.

Olympos'un kısa hikâyesi

Girişe yakın duran büyük harita panosu kentin hikâyesini özetliyor. Olympos'un ilk kuruluşu, Yunanca adından da anlaşılacağı gibi Anadolu'nun Hellenleşme dönemine uzanıyor; yakınındaki Phaselis gibi bir Dor kolonisi olduğu düşünülüyor. Kentin varlığına dair en erken kanıt, Likya Birliği adına basılmış sikkeler. Bugün görülebilen sur duvarı ve Doğu Nekropol'deki bir mezar, MÖ 300 civarına tarihleniyor.

Olympos Antik Kenti Haritası. Kentin Olympos Çayı'nın iki yakasına nasıl yayıldığı burada çok net görülüyor.

Hikâyenin en ilginç kısmı korsanlar. MÖ 2. yüzyıldan 1. yüzyıla geçişte bölgeye, kaynaklarda "korsan" olarak anılan Zeniketes hâkim oluyor ve yaklaşık MÖ 104–77 yılları arasında Olympos ve Phaselis dahil Gelidonya Körfezi'nden Antalya'ya kadar olan kıyıları kontrol ediyor. MÖ 77'de kent tamamen Roma egemenliğine giriyor; bugün gördüğümüz yoğun yapılaşmanın büyük kısmı da bu dönemden kalıyor.

Kentin ortasında duvarlar, kapı boşlukları ve odalar iç içe geçiyor. Arkadaki kayalık dağlar Beydağları'nın denize uzanan uçları.

Liman Caddesi ve kentin içi

Gezi rotası, kenti ikiye bölen Olympos Çayı'nın iki yakası boyunca ilerliyor. Yürüdükçe yolun iki yanında taş duvarlar, sütun parçaları ve bazı yerlerde hâlâ ayakta duran kapı lentoları çıkıyor karşınıza.

Ana yürüyüş yolu. Sağda ve solda duvar kalıntıları, ileride yürüyen ziyaretçiler.

Yolun kenarında sıralanan sütun gövdeleri. Bir zamanlar dükkânların ve evlerin dizildiği bir cadde olduğunu hayal etmek zor değil.

Ağustos öğlesinde gölge çok değerli; çam ağaçlarının altına girdiğiniz her an derin bir nefes alıyorsunuz. Duvarların arasında kısa molalar vermek de gezinin bir parçası oluyor.

Duvar kalıntılarının önünde kısa bir mola.

Yol kenarına yığılmış taş blokları. Kentin her köşesinde bir zamanlar bir duvarın parçası olan taşlar var.

Ağaçların gölgesinde kalan, pencere ve kapı boşlukları hâlâ seçilen bir yapı.

Devrilmiş bloklar ve arkada uzanan duvarlar. Ormanın yeşili taşların beyazıyla iç içe.

Bir noktada, iç içe geçmiş duvarların ortasında geniş, düz bir alana çıkıyorsunuz. Sütun dizileri ve döşeme taşları burada büyük, kamusal bir yapının olduğunu düşündürüyor.

Düzgün döşenmiş zemin, iki yanda sütunlar ve arkada yüksek duvarlar.

Duvarların arasında kalan dar geçitler. Odaların ve sokakların planı hâlâ okunabiliyor.

Yakından bakınca duvarlardaki farklı dönemlerin izi görülüyor: büyük kesme bloklar, aralarında daha küçük, düzensiz taşlar.

Kalıntıların arasındaki açık alanlar. Gölgesiz kısımlarda öğle güneşi gerçekten sert.

Kentte kazı ve düzenleme çalışmaları hâlâ sürüyor. Bazı yapıların çevresinde çalışma alanları, iskeleler ve iş makineleri görmek mümkün.

Bir yapının yanında kurulmuş çalışma alanı. Olympos hâlâ yaşayan bir kazı alanı.

Açık alanda süren düzenleme çalışmaları.

Taşların üzerindeki yazılar

Olympos'ta en çok vaktimi alan şey, taşların üzerindeki yazılar ve süslemeler oldu. Bazı bloklarda ince işlenmiş boncuk dizisi ve örgü motifleri, bazılarında madalyon biçiminde kabartmalar seçiliyor.

Bir duvara sonradan yerleştirilmiş süslemeli bir blok: boncuk dizisi, burgulu bir şerit ve yuvarlak bir madalyon.

Aynı bloğa yakından bakış. Antik yapılardan sökülen parçaların sonraki dönemlerde yeniden kullanıldığı çok net görülüyor.

Kalıntılar arasında Yunanca yazıtlı bloklar da var. Fotoğrafını çektiğim yazıtlardan birinin son satırlarında "ΦΙΛΟΠΑΤΡΙΔΟΣ" (philopatridos) kelimesi okunabiliyor; yani "vatanını seven". Bu ifade, antik kentlerde kente hizmet etmiş kişileri onurlandırmak için dikilen yazıtlarda sık kullanılıyor. Kimin için yazıldığını bilmesem de, iki bin yıl önce birinin "vatanını seven" diye anıldığını okumak insanı tuhaf bir şekilde etkiliyor.

Kenarları kırılmış bir taşın üzerindeki Yunanca yazıt. En altta "patridos" kelimesi seçiliyor.

Satırları hâlâ düzgün okunan bir başka yazıt.

Sonradan bir duvarın içine yerleştirilmiş yazıtlı taş. Bu tür devşirme parçalar kentin birçok yerinde var.

Daha küçük, birkaç satırlık bir yazıt.

Üzerinde silik yazılar seçilen büyük bir blok. Aralarından otlar fışkırmış.

Roma köprüsü, su kanalı ve değirmen

Kentin iki yakasını bağlayan köprüden bugün yalnızca bir ayak kalmış. Yanındaki bilgi panosuna göre köprü Roma Döneminde yapılmış, depremlerde yıkılmış ve Erken Bizans Döneminde yeniden inşa edilmiş. İkinci yapımda Roma dönemine ait mimari parçaların devşirme malzeme olarak kullanıldığı, köprü ayağındaki bloklardan da anlaşılıyor. Panodaki çizim, köprünün üç kemerli olduğunu gösteriyor.

Olympos Çayı'nın kıyısında, sazların arasında tek başına duran köprü ayağı.

Köprünün hikâyesini ve üç kemerli çizimini gösteren pano.

Çayın kıyısında, iskeleyle desteklenmiş yüksek bir duvar kalıntısı da dikkat çekiyor.

Çayın kıyısında yükselen, iskeleyle desteklenen duvar kalıntısı.

Aynı duvarın dibinden akan su.

Biraz ileride, taşlarla örülmüş bir su kanalının içinde hâlâ berrak su akıyor. Bu kanal, panoya göre 19. yüzyılda değirmen yapılırken inşa edilmiş ve yer yer Orta Çağ duvarlarından alınan taşlarla örülmüş.

Taş duvarlar arasından akan su. Ağustos sıcağında bu kanalın yanından geçmek bile serinletiyor.

Kanalın taşların arasından geçtiği bölüm.

Kanal, kalıntıların arasından kıvrılarak ilerliyor.

Kanalın yanından uzanan, ağaçların gölgelediği yol.

Değirmenin hikâyesi de ilginç: 18 ile 20. yüzyıl başları arasında Olympos, Yörüklerin kışlak olarak kullandığı bir yer ve burada sürekli bir yerleşim yok. Yaklaşık 1850'lerde Kıbrıslı Hacı Hasan adında biri, Güney Liman Caddesi üzerine bir su değirmeni yaptırıyor.

"Değirmen ve Su Kanalı" panosu. Kıbrıslı Hacı Hasan'ın değirmeninin hikâyesi burada anlatılıyor.

Kemerli pencereleri ahşap desteklerle korunan yapı.

Aynı yapıya yandan bakış. Taş duvarlar ve kemerli pencereler hâlâ ayakta.

Su kanalı ile değirmen arasında, önüne ahşap bir kapı konmuş taş bir yapı var. Yanındaki pano burayı "Lykiarkhes Marcus Aurelius Arkhepolis'in Anıtsal Mezarı" olarak tanıtıyor. Lykiarkhes, Likya Birliği'nin en yüksek görevlisine verilen unvan; yani bu mezar, Roma döneminde bölgenin önde gelen yöneticilerinden birine ait.

Lykiarkhes Marcus Aurelius Arkhepolis'in anıtsal mezarı. Taş duvarları ve ahşap kapısıyla, solda tanıtım panosu.

Çay yatağı, orman ve deniz

Kentin bir kenarından Olympos Çayı'nın geniş yatağı geçiyor. Ağustosta yatak büyük ölçüde kurumuştu; kıyısında sazlar ve ağaçlar yeşil kalmaya devam ediyordu.

Çayın kıyısı: sazlar, çakıllar ve hemen arkada orman.

Yazın kuruyan çay yatağı, kıyısındaki kalıntılar ve arkada keskin kayalık zirveler.

Çay yatağının kenarında uzanan uzun bir duvar kalıntısı.

Ana yoldan ormana doğru saparsanız, ağaçların arasında yarı gömülü kemerler ve kentin tiyatrosu çıkıyor. Bu kısım daha sessiz, daha az insanın uğradığı bir bölüm.

Ormana giren taşlık patika.

Ağaçların arasına dağılmış taş bloklar.

Bir duvarın dibinden ormanın içine uzanan yol.

Alçak duvarlar ve ileride bir kemer.

Ağaçların ve taşların arasında kalmış bir kemer.

Olympos tiyatrosunun ağaçların arasında kalmış kemerli girişi ve önündeki "Tiyatro" panosu.

Kentin içinden geçen geniş toprak yol ise sizi doğrudan denize çıkarıyor. Yolun sonunda mavi bir şerit görünmeye başlayınca, bu şehrin neden burada kurulduğunu anlıyorsunuz: arkası dağ, önü deniz, ortasında tatlı su.

Çay yatağı boyunca denize doğru uzanan yol.

Kalıntıların arasından kumsala inen yol. Ufukta deniz görünüyor.

Gitmeden önce bilmeniz gerekenler

• Saat seçimi: Ben öğle saatinde gittim; açık alanlarda güneş çok sert. Yazın gidecekseniz sabah erken ya da öğleden sonra geç saatleri tercih edin.
• Yanınıza alın: Bol su, şapka, güneş kremi. Kentin bir kısmı gölgeli olsa da ana yollar açıkta.
• Ayakkabı: Yollar çoğunlukla toprak ve taşlık; orman içi patikalarda kaya parçaları var. Rahat, kapalı bir ayakkabı iyi olur.
• Süre: Ana güzergâhı yürümek bir saat civarı sürüyor. Yazıtlara, panolara ve orman içine vakit ayıracaksanız iki saat düşünün.
• Denizi ekleyin: Yol sizi zaten kumsala çıkarıyor; gezinin sonunu denizle bitirmek mümkün.
• Panoları okuyun: Kentin her önemli noktasında Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Türkçe ve İngilizce bilgi panoları var. Bu yazıdaki tarihlerin çoğunu da oralardan öğrendim.

Olympos, "antik kent" denince akla gelen düzenli, temizlenmiş alanlardan biraz farklı. Burada taşlar ağaçlarla, su kanalları sazlarla, yazıtlar sarmaşıklarla iç içe. Belki de en güzel yanı bu: şehri gezerken aynı anda bir ormanda yürüyorsunuz.