Aizanoi Antik Kenti: Yılın İlk Gününde Zeus Tapınağı

Aizanoi, Kütahya'nın Çavdarhisar ilçesinde, köyün hemen yanı başında duran bir Roma kenti. Burayı ünlü yapan şey, Anadolu'da bugüne en iyi korunarak gelmiş Zeus tapınaklarından biri. Ben yılın ilk gününü, 1 Ocak'ı burada geçirdim: hava soğuk ama gökyüzü pırıl pırıldı, öğle güneşi sütunların arasından süzülüyordu.

Tapınağa yaklaşırken ilk karşılaştığım şey: önde dev bir Medusa başı, arkada sütunlarıyla Zeus Tapınağı.

Önce Medusa sizi karşılıyor

Tapınağın önünde, bir kaide üzerine yerleştirilmiş kocaman bir Medusa başı var. Yılan saçlı Medusa, antik dünyada kötülüğü uzaklaştıran koruyucu bir figür olarak yapılara işlenirdi. Bu baş, tapınağın üst kısmını süsleyen parçalardan biri olarak biliniyor; yakından bakınca saçlardaki kıvrımlar, yüzün sakin ifadesi ve iki yanındaki süslemeler hâlâ çok net.

Medusa başı ve arkasında tapınak. Ocak güneşinde taşın her kıvrımı belirginleşiyor.

Biraz yandan bakınca tapınağın etrafındaki devrik bloklar ve sarı korkuluklar da kadraja giriyor.

Medusa'nın yüzü ve çevresindeki akantus yaprakları. Bu kadar büyük bir parçanın bir zamanlar tapınağın tepesinde durduğunu düşünmek etkileyici.

Kaidesiyle birlikte Medusa. Arkada tapınağın sütunları.

Zeus Tapınağı

Tapınak, yüksek bir podyumun üzerine oturuyor. Sütunların bir kısmı hâlâ ayakta ve üzerlerindeki kirişlerle birlikte duruyor; tapınağın neredeyse bir köşesi bütünüyle okunabiliyor. Roma döneminde, MS 2. yüzyılda yapıldığı biliniyor ve Anadolu'da bu kadar ayakta kalabilmiş Zeus tapınağı sayısı çok az.

Solda tek başına ayakta kalan bir sütun, sağda tapınağın sütun sırası. Kış güneşi tapınağın gölgeli yüzünü maviye boyuyor.

Tapınağın etrafında yürürken, dev blokların yerlere dağılmış olduğunu görüyorsunuz. Bir zamanlar bunların hepsi bu yapının bir parçasıymış.

Taşlardaki yazılar

Kentte yazıtlı taşlar da var. Bir blokta Yunanca harfler satır satır sıralanmış; bazı yerleri aşınmış olsa da çoğu hâlâ okunabilecek durumda. Bir başka yerde, kaidesiyle birlikte ayakta duran yazıtlı bir stel gördüm.

Kırık kenarlı bir taşın üzerinde Yunanca bir yazıt.

Aynı yazıta yakından bakış. Harflerin derinliği ve düzeni ustalığı gösteriyor.

Kaidesiyle birlikte ayakta duran yazıtlı bir stel. Taşın üzerindeki turuncu lekeler likenler.

Roma'da bir aslan kaç para?

Aizanoi'nin en eğlenceli köşesi bence fiyat listesiydi. Kentte bulunan ve Roma İmparatoru Diocletianus döneminde MS 301 yılında yayımlanan "Azami Fiyat Fermanı"nın Aizanoi'deki yazıtından derlenen ürün fiyatları ve maaşlar bir panoda tablo hâlinde gösteriliyor. Birim "denari".

Yazıtta yer alan bazı ürün fiyatları ve maaşlar: iş gücü, yiyecek-içecek, canlı hayvan ve malzeme ücretleri.

Panodan birkaç örnek:

• Avukat ya da hukukçu: şikâyet başına 250 denari
• Ortalama asker maaşı: yıllık 1.800 denari
• Öğretmen: öğrenci başına 50 denari; mimarlık öğretmeni: öğrenci başına 100 denari
• Tarım işçisi, temizlikçi, lağım temizleyici: günlük 25 denari
• Emanet bürosu görevlisi: gelen kişi başına 2 denari
• Sığır eti (453 gr): 8 denari; besili kaz: 200 denari; şarap (yarım litre): 24 denari
• Mısır'dan gelen zythus birası (yarım litre): 2 denari
• Erkek aslan: 125.000 denari; yaban domuzu: 6.000 denari
• Ayakkabı (bir çift): 100 denari; mor ipek: 150.000 denari

Küçük bir not: Fermanın genel metnini veren kaynakların çoğunda erkek aslanın fiyatı 150.000 denari olarak geçiyor; bu, fermandaki en yüksek fiyat ve mor ipekle aynı. Aizanoi'deki panoda ise erkek aslanın karşısında 125.000 yazıyor. Fotoğrafa birkaç kez tekrar baktım: rakam gerçekten 125.000.

Bir tarım işçisinin günlük kazancının iki yarım litre şarap bile etmediğini, mor ipeğin ise bir aslandan pahalı olduğunu görmek, o dönemin dünyasını bir tabloda özetliyor. Avukatlık ücretleri için yorum yapmayacağım. :)

Gitmeden önce bilmeniz gerekenler

• Konum: Kütahya merkezden yaklaşık bir saatlik yolda, Çavdarhisar ilçesinin içinde. Tapınak köyün hemen yanında.
• Kışın gitmek: Ben 1 Ocak'ta gittim; hava soğuktu ama açık bir günde fotoğraflar harika çıkıyor. Kalın giyinin, açık alanda rüzgâr sert olabiliyor.
• Süre: Tapınak, Medusa başı ve fiyat panosu için bir buçuk saat yeterli. Kentin diğer yapılarını da gezecekseniz daha fazla zaman ayırın.
• Panoları atlamayın: Fiyat listesi gibi panolar, burayı sadece taşlardan ibaret olmaktan çıkarıyor.

Yılın ilk gününü iki bin yıllık bir tapınağın gölgesinde geçirmek, yeni yıla iyi bir başlangıç oldu.